Qədim mayyalıların təqvimi, qiyamət əlamətləri, planetimizi gözləyən kosmik təhlükələr və bəşəriyyətin gələcəyi: Dünya həqiqətən məhvə doğru gedir, yoxsa dünyanın sonu ilə bağlı qorxular insanlığın qədim miflərindən biridir?

BAKU.WS xəbər verir ki, 2012-ci il dekabrın 21-i yaxınlaşdıqca dünyanın müxtəlif ölkələrində qeyri-adi bir narahatlıq yaranmışdı. Sosial şəbəkələrdə, internet forumlarında, televiziya proqramlarında və qəzetlərdə dünyanın sonunun yaxınlaşdığı iddia edilirdi. Bəziləri planetlərin düzülüşünün Yer kürəsində fəlakətə səbəb olacağını, digərləri nəhəng bir göy cisminin Yerə yaxınlaşdığını, başqa bir qisim isə qədim mayyalıların min illər əvvəl bəşəriyyətin sonunu xəbər verdiyini düşünürdü.

Bəzi insanlar bu iddialara ciddi yanaşır, digərləri isə onları mistik əfsanə hesab edirdi. Həmin gün gəlib çatdı və dünya öz mövcudluğunu davam etdirdi. Nə sirli planet Yerə çırpıldı, nə də bəşəriyyətin sonunu gətirəcəyi deyilən kosmik hadisə baş verdi.

Ancaq bir sual cavabsız qaldı: İnsanlar niyə dünyanın sonuna inanmağa bu qədər meyillidir? Dinlər qiyamət haqqında nə deyir? Elm planetimizin nə vaxtsa məhv olacağını təsdiqləyirmi? Ən əsası, dünyanın sonu həqiqətən yaxınlaşırmı?

Mayyalıların təqvimi dünyanın sonunu xəbər verirdimi?

2012-ci il ətrafında yaranan ajiotajın əsas səbəbi qədim mayya sivilizasiyasının təqvimi ilə bağlı yanlış şərhlər idi.

Mayyalılar Mərkəzi Amerikada inkişaf etmiş astronomiya və riyaziyyat biliklərinə malik olublar. Onların istifadə etdiyi Uzun Hesab təqvimində böyük zaman dövrlərindən biri 2012-ci ilin dekabrında tamamlanırdı. Bu tarix 21 dekabr 2012-ci il kimi geniş yayılmışdı.

Məhz təqvim dövrünün başa çatması bəzi insanlar tərəfindən dünyanın sonu kimi təqdim edildi. Bununla belə, tarixi mənbələrdə həmin tarixdə Yer kürəsinin məhv olacağını təsdiqləyən etibarlı sübut yoxdur. Smithsonian Milli Amerika Hinduları Muzeyinin hazırladığı araşdırmada da vurğulanır ki, mayya təqviminin dövrünün tamamlanması dünyanın sonu demək deyildi. Bu, yeni zaman dövrünün başlanması kimi də başa düşülə bilərdi.

NASA-nın mütəxəssisləri də həmin dövrdə yayılan iddiaları təkzib etmişdilər. Astronomik müşahidələr Yerə doğru hərəkət edən və planetimizlə toqquşacağı gözlənilən gizli bir planetin mövcudluğunu təsdiqləmirdi. Günəşin aktivliyindəki dəyişikliklər və planetlərin düzülüşü ilə bağlı iddialar da 2012-ci ildə qlobal fəlakət baş verəcəyini göstərmirdi.

Beləliklə, dünyanın sonu kimi təqdim olunan tarix əslində qədim təqvim dövrünün tamamlanması idi. Lakin bu hadisə mistikaya, qədim sivilizasiyalara və gələcəklə bağlı qorxulara marağı daha da artırdı.

Mənbələr: Smithsonian Milli Amerika Hinduları Muzeyi və NASA-nın Reaktiv Hərəkət Laboratoriyasının 2012-ci il barədə izahları.

Dünyanın sonu ilə bağlı mistik inanclar haradan yaranıb?

Dünyanın sonu haqqında təsəvvürlər yalnız mayyalılarla məhdudlaşmır. Müxtəlif xalqların mifologiyasında kainatın yaranması, nizamının pozulması, böyük fəlakət və yenidən doğuluş kimi motivlərə rast gəlinir.

Bəzi qədim inanclarda dünyanın böyük daşqın nəticəsində məhv olacağı, digərlərində göy cisimlərinin toqquşması və ya tanrılar arasındakı mübarizənin kainatın taleyini dəyişəcəyi düşünülürdü. Müxtəlif mədəniyyətlərdə dünyanın dövrlər üzrə yeniləndiyi və bir dövrün sona çatmasının digərinin başlanğıcı olduğu barədə təsəvvürlər də mövcuddur.

Müasir dövrdə isə bu inanclar başqa formalar alıb. Gizli planetlər, naməlum səmavi cisimlər, planetlərin xüsusi düzülüşü, Günəşdən gələn təhlükəli şüalanma və qədim peyğəmbərliklərin gizli mənaları haqqında iddialar geniş yayılıb.

Belə iddiaların bəzilərində real astronomik hadisələrdən istifadə edilsə də, hadisənin özü ilə ona aid edilən fəlakət ssenarisi arasında elmi əsaslı əlaqə olmur. Məsələn, Günəşdə güclü partlayışların baş verməsi real hadisədir. Lakin bundan konkret bir tarixdə Yer kürəsinin məhv olacağı nəticəsini çıxarmaq üçün elmi əsas yoxdur.

Mistik proqnozların cəlbedici tərəfi onların mürəkkəb gələcəyi sadə izahla açıqlamasıdır. İnsan nəzarət edə bilmədiyi hadisələr qarşısında qəti cavab axtarır. Konkret tarix göstərən peyğəmbərliklər isə qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırırmış kimi görünür.

Ancaq bir iddianın qədim olması, çoxsaylı insanlar tərəfindən qəbul edilməsi və ya qorxu yaratması onun doğru olduğunu sübut etmir.

İslamda qiyamət haqqında nə deyilir?

İslam dinində dünyanın və mövcud həyatın sonu, qiyamət, dirilmə və axirət anlayışları mühüm yer tutur. Quranda qiyamətin baş verəcəyi bildirilir, lakin onun dəqiq vaxtının insanlara məlum olmadığı vurğulanır.

Əraf surəsinin 187-ci ayəsində qiyamətin nə zaman baş verəcəyi barədə suala cavab olaraq onun vaxtını yalnız Allahın bildiyi ifadə olunur.

Bu yanaşma mühüm bir məqama diqqət çəkir: İslam inancına görə, qiyamətin mövcudluğuna inanmaqla onun konkret gününü və ilini bildiyini iddia etmək eyni şey deyil.

İslam ənənəsində qiyamətin əlamətləri haqqında da geniş təsəvvürlər mövcuddur. Dini mənbələrdə müxtəlif kiçik və böyük əlamətlərdən, dünyanın sonuna yaxın baş verəcəyi düşünülən hadisələrdən bəhs edilir. Bununla belə, ayrı-ayrı hadisələri həmin əlamətlərlə əlaqələndirərək qiyamətin konkret tarixini elan etmək dini mətnlərin özündə göstərilən qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmır.

Tarix boyu müharibələr, epidemiyalar, təbii fəlakətlər və siyasi böhranlar bəzi insanlar tərəfindən qiyamətin yaxınlaşmasının sübutu kimi təqdim edilib. Lakin oxşar iddialar müxtəlif dövrlərdə təkrar səsləndirilib və onların əsasında qiyamətin vaxtını dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb.

İslam baxımından əsas məsələ yalnız qiyamətin nə vaxt baş verəcəyini öyrənmək deyil, insanın öz davranışına, məsuliyyətinə və mənəvi həyatına diqqət yetirməsidir.

Mənbə: Qurani-Kərim, Əraf surəsi, 187-ci ayə.

Xristianlıqda dünyanın sonu necə təsvir olunur?

Xristianlıqda da dünyanın sonu, İsa Məsihin ikinci gəlişi, son mühakimə və əbədi həyat anlayışları mühüm yer tutur.

Əhdi-Cədidin Matta İncilində, 24-cü fəslin 36-cı ayəsində həmin günün və saatın heç kim tərəfindən bilinmədiyi, bunu yalnız Ata Allahın bildiyi qeyd olunur.

Xristian ənənəsində Vəhy kitabı dünyanın sonu ilə bağlı ən çox müzakirə olunan mətnlərdəndir. Burada simvolik obrazlar, sınaqlar, mübarizə, mühakimə və yeni yaradılış təsvirləri yer alır. Bu mətnlərin necə başa düşülməsi isə müxtəlif kilsə və teoloji məktəblər arasında fərqlənir.

Bəzi xristian qrupları tarixi hadisələri bibliyadakı peyğəmbərliklərlə əlaqələndirərək son zamanların başladığını iddia ediblər. Lakin tarixdə konkret tarixlər göstərərək dünyanın sonunu proqnozlaşdıran çoxsaylı iddialar özünü doğrultmayıb.

Burada İslamla xristianlıq arasında diqqətəlayiq bir oxşarlıq var: hər iki dini ənənədə dünyanın sonu ilə bağlı inanc mövcuddur, amma onun dəqiq vaxtını insanın etibarlı şəkildə müəyyənləşdirməsi məsələsinə ehtiyatla yanaşılır.

Deməli, dini baxımdan qiyamət inancı ilə sosial şəbəkələrdə yayılan konkret tarixli proqnozları eyniləşdirmək düzgün deyil.

Mənbə: Matta İncili, 24:36.

Bəs elm dünyanın sonu haqqında nə deyir?

Din dünyanın sonunu teoloji və mənəvi çərçivədə izah etdiyi halda, elm müşahidə edilə bilən hadisələri, fiziki qanunları və yoxlanıla bilən sübutları araşdırır.

Elmi baxımdan "dünyanın sonu" ifadəsinin bir neçə fərqli mənası ola bilər. Yer kürəsinin fiziki məhv olması, planetdə insan həyatının mümkünsüzləşməsi, insan sivilizasiyasının dağılması və bütün kainatın gələcək taleyi ayrı-ayrı məsələlərdir.

Elm bu ssenarilərin bəzilərini uzun zaman miqyasında araşdıra bilir. Lakin bütün bəşəriyyətin və ya planetin sonunu gətirəcək hadisənin konkret tarixini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

1. Günəş bir gün Yer kürəsinin taleyini dəyişəcək

Astronomiyanın proqnozlaşdırdığı ən mühüm uzaqgələcək hadisələrindən biri Günəşin təkamülüdür.

NASA-nın məlumatına görə, Günəşin yaşı təxminən 4,5 milyard ildir və onun qarşısında hələ təxminən 5 milyard illik əsas həyat mərhələsi qalır. Daha sonra Günəş qırmızı nəhəng mərhələsinə keçəcək və indiki vəziyyətindən xeyli fərqli olacaq.

Günəşin tədricən parlaqlığının artması isə bundan daha əvvəl Yer kürəsinin iqliminə və yaşayış üçün yararlılığına təsir göstərə bilər. Elmi modellərdə Yer səthinin uzaq gələcəkdə mürəkkəb həyat üçün əlverişsiz hala gəlməsi ehtimalı araşdırılır.

Bu, milyardlarla il miqyasında baş verəcək astrofiziki prosesdir. Yəni Günəşin təkamülü real elmi hadisə olsa da, onun haqqında məlumat dünyanın yaxın günlərdə və ya yaxın illərdə məhv olacağı anlamına gəlmir.

2. Asteroidlər Yer üçün təhlükədirmi?

Bəli, böyük asteroidlərin Yerə çırpılması planetimiz üçün ciddi təhlükə yarada bilər. Yer kürəsinin keçmişində böyük kosmik toqquşmaların baş verdiyini göstərən geoloji və paleontoloji sübutlar mövcuddur.

Təxminən 66 milyon il əvvəl baş vermiş böyük asteroid toqquşması dinozavrların qeyri-quş qrupları da daxil olmaqla Yer üzündəki canlı növlərinin böyük hissəsinin məhv olması ilə əlaqələndirilir.

Lakin bu fakt hər hansı asteroidin hazırda Yerə doğru gəldiyini və yaxın zamanda planetimizə çırpılacağını göstərmir. Astronomlar Yerə yaxın göy cisimlərini müşahidə edir, onların orbitlərini hesablayır və mümkün təhlükələri qiymətləndirirlər.

Burada əsas fərq ehtimal ilə təsdiqlənmiş təhlükə arasındadır. Asteroid toqquşması fiziki baxımdan mümkündür, amma konkret obyekt və onun trayektoriyası barədə məlumat olmadan müəyyən bir tarix göstərmək elmi proqnoz sayılmır.

3. Günəş partlayışları dünyanı məhv edə bilərmi?

Günəşdə güclü alışmalar və tac kütləsinin atılması kimi hadisələr baş verir. Onlar Yerə çatdıqda peyklərə, rabitə sistemlərinə, elektrik şəbəkələrinə və naviqasiya xidmətlərinə təsir göstərə bilər.

Xüsusilə güclü geomaqnit fırtınaları texnoloji cəmiyyət üçün real risk yaradır. Lakin bu hadisələrin Yer kürəsini fiziki olaraq yox etməsi ilə bağlı elmi əsas yoxdur.

2012-ci ildə Günəş aktivliyinin artacağına dair proqnozlar da dünyanın sonu barədə iddialara əlavə material vermişdi. NASA həmin vaxt Günəşin aktivlik dövrünün adi təbii proses olduğunu və bunun konkret qiyamət ssenarisini təsdiqləmədiyini açıqlamışdı.

4. İqlim dəyişikliyi dünyanın sonudurmu?

Bu gün bəşəriyyətin qarşısında duran ən ciddi qlobal problemlərdən biri iqlim dəyişikliyidir. Qlobal istiləşmə istilik dalğalarını, bəzi ekstremal hava hadisələrinin riskini, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsini, ekosistemlərin zədələnməsini və ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı problemləri gücləndirir.

İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Ekspertlər Qrupunun (IPCC) qiymətləndirmələrinə görə, qlobal istiləşmənin hər əlavə mərhələsi bir çox riskləri artırır. İstixana qazlarının emissiyasının sürətli və davamlı azaldılması isə gələcək zərərləri məhdudlaşdıra bilər.

Bununla belə, iqlim dəyişikliyini planetin müəyyən tarixdə qəfil məhv olması kimi təqdim etmək düzgün deyil. Söhbət insanlara, iqtisadiyyata, təbiətə və yaşayış şəraitinə ciddi təsir edən, artıq müşahidə olunan və gələcəkdə daha da ağırlaşa bilən qlobal təhlükədən gedir.

Elmin verdiyi mesaj dünyanın sabah bitəcəyi deyil. Mesaj budur ki, insanların bu gün qəbul etdiyi qərarlar gələcək nəsillərin yaşayış şəraitinə birbaşa təsir göstərəcək.

Mənbələr: NASA-nın Günəş haqqında məlumatları, NASA-nın 2012-ci il proqnozlarına dair izahları və IPCC-nin iqlim riskləri üzrə qiymətləndirmələri.

Nüvə müharibəsi və süni intellekt: bəşəriyyət öz sonunu özü hazırlaya bilərmi?

Dünyanın sonu deyəndə yalnız göydən gələn asteroid və ya Günəşin təkamülü nəzərdə tutulmamalıdır. İnsan sivilizasiyasının gələcəyinə təsir göstərə biləcək təhlükələrin bir qismi məhz insan fəaliyyətindən qaynaqlanır.

Nüvə müharibəsi bu təhlükələr arasında xüsusi yer tutur. Böyük dövlətlər arasında genişmiqyaslı nüvə münaqişəsi baş verərsə, birbaşa dağıntılarla yanaşı, yanğınlardan yaranan tüstünün atmosferə yayılması, kənd təsərrüfatının zəifləməsi və ərzaq təchizatının pozulması kimi ağır nəticələr ortaya çıxa bilər.

Lakin nüvə müharibəsinin insan sivilizasiyasını məhv etməsi ilə Yer kürəsinin özünün məhv olması eyni şey deyil. Planet müharibədən sonra da mövcud ola bilər, amma insanların həyat şəraiti və sivilizasiyanın gələcəyi köklü şəkildə dəyişə bilər.

Süni intellekt də gələcəklə bağlı müzakirələrdə getdikcə daha çox yer tutur. Bu texnologiyanın nəzarətsiz tətbiqi, kiberhücumlarda istifadəsi, dezinformasiyanın yayılması və yüksək riskli sistemlərdə səhvlər ciddi problemlər yarada bilər. Bununla belə, süni intellektin mütləq şəkildə bəşəriyyəti məhv edəcəyini iddia etmək üçün əsas yoxdur.

Pandemiyalar, bioloji təhlükələr, ekoloji böhranlar və beynəlxalq münaqişələr də insanlığın qarşısında duran risklər sırasındadır. Bu təhlükələrin heç biri dünyanın mütləq müəyyən bir tarixdə sona çatacağını göstərmir. Onların bir çoxunda nəticələr insanların hazırlığından, elmi əməkdaşlıqdan və qəbul edilən qərarlardan asılıdır.

Niyə dünyanın sonu ilə bağlı proqnozlar insanları cəlb edir?

Tarix boyu müxtəlif insanlar dünyanın sonu üçün konkret tarixlər göstəriblər. Bu tarixlər keçdikdən sonra isə bəzən yeni tarixlər irəli sürülüb, bəzən də əvvəlki proqnozlar başqa cür şərh edilib.

Bunun səbəblərindən biri insanın qeyri-müəyyənlik qarşısında dəqiq cavab axtarmasıdır. Müharibələr, xəstəliklər, iqtisadi böhranlar və təbii fəlakətlər gələcəyə dair narahatlığı artırır. Belə vaxtlarda mürəkkəb hadisələri vahid bir ssenari ilə izah edən nəzəriyyələr daha cəlbedici görünə bilər.

İnternet və sosial şəbəkələr də bu prosesə təsir göstərir. Qorxu yaradan, sensasiyalı və emosional məlumatlar geniş auditoriyanın diqqətini daha tez cəlb edə bilir. Bəzən elmi faktlar kontekstdən çıxarılır, ehtimallar isə təsdiqlənmiş hadisə kimi təqdim edilir.

Məsələn, asteroidin Yerə yaxınlaşması haqqında xəbər onun planetlə toqquşacağı mənasına gəlmir. Günəşdə güclü alışmanın qeydə alınması da Yer kürəsinin məhv olacağını göstərmir. Lakin bu fərqlər nəzərə alınmadıqda adi elmi məlumatlar belə qorxulu ssenarilərin əsasına çevrilə bilər.

2012-ci il hadisəsi bu baxımdan mühüm nümunədir. Qədim təqvimin bir dövrünün başa çatması dünya miqyaslı fəlakət kimi təqdim edildi, lakin iddialar reallaşmadı.

Bu tarixdən çıxarılan əsas nəticə budur: proqnozun nə qədər məşhur olması onun doğruluğunu müəyyən etmir. Əsas məsələ iddianın hansı sübutlara əsaslanmasıdır.

Dünyanın sonu yaxınlaşırmı?

Bu suala cavab vermək üçün əvvəlcə nəyin sonundan danışdığımızı dəqiqləşdirmək lazımdır.

Elmi baxımdan: Yer kürəsinin uzaq gələcəkdə dəyişəcəyi və nə vaxtsa indiki həyat formaları üçün yararsız hala gələ biləcəyi məlumdur. Asteroid toqquşmaları, iqlim dəyişikliyi və insan fəaliyyətindən qaynaqlanan təhlükələr də real araşdırma mövzularıdır. Ancaq hazırda dünyanın konkret bir tarixdə sona çatacağını təsdiqləyən elmi əsas yoxdur.

Dini baxımdan: İslam və xristianlıq kimi dinlərdə qiyamət və axirət inancı mövcuddur. Lakin bu inancları konkret təqvim tarixi ilə bağlamaq həmin dinlərin əsas mətnlərindəki yanaşma ilə eyni deyil.

Mistik baxımdan: Qədim təqvimlər, peyğəmbərliklər, astroloji şərhlər və müxtəlif əlamətlər dünyanın sonu ilə əlaqələndirilə bilər. Ancaq belə iddiaların elmi cəhətdən təsdiqlənməsi üçün yoxlanıla bilən dəlillər tələb olunur.

Deməli, dünyanın sonunun yaxınlaşdığını iddia edən hər xəbərə eyni cür yanaşmaq olmaz. Bəzi təhlükələr realdır və onların qarşısını almaq üçün tədbirlər görmək mümkündür. Digərləri isə faktlarla təsdiqlənməyən qorxulu ssenarilərdir.

Bəs dünya nə zaman sona çatacaq?

Bu sualın hamı tərəfindən qəbul edilən, dəqiq tarixi yoxdur.

Elmin proqnozlaşdıra bildiyi bəzi kosmik proseslər milyardlarla il ərzində baş verəcək. Günəşin təkamülü bu baxımdan yaxşı öyrənilmiş nümunədir. Lakin insan sivilizasiyasının gələcəyinə təsir edə biləcək müharibələr, texnoloji risklər və ekoloji böhranlar üçün vahid son tarix göstərmək mümkün deyil.

Dini inanclarda qiyamətin vaxtı ilahi iradə ilə əlaqələndirilir. Mistik proqnozlar isə müxtəlif tarixlər irəli sürsə də, konkret tarix göstərilməsi onun gerçəkləşəcəyinə zəmanət vermir.

Bəlkə də burada daha vacib sual dünyanın hansı gün sona çatacağı deyil, bəşəriyyətin öz gələcəyini qorumaq üçün bu gün nə etdiyi məsələsidir.

İnsanlıq minilliklər ərzində saysız-hesabsız fəlakətlər, müharibələr və böhranlar yaşayıb. Bu təcrübə göstərir ki, təhlükələri vaxtında tanımaq, elmi məlumatlara əsaslanmaq və ortaq problemlərin həlli üçün əməkdaşlıq etmək gələcəyin qorunmasında mühüm rol oynayır.

Nəticə etibarilə, 2012-ci il dekabrın 21-də dünyanın sonunun gələcəyi barədə iddialar gerçəkləşmədi. Bu gün də dünyanın yaxın zamanda sona çatacağını təsdiqləyən etibarlı elmi dəlil yoxdur. Yer kürəsinin və kainatın uzaq gələcəyi ilə bağlı elmi suallar açıq qalır, dini inanclar isə insanlara bu məsələni fərqli mənəvi çərçivədə anlamağa imkan verir.

Qeyd edək ki, dünyanın sonu barədə qorxulu proqnozlardan daha vacib olan isə bəşəriyyətin real təhlükələri necə idarə etməsi və gələcək nəsillər üçün hansı dünya saxlamasıdır.

Oxşar xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib - TAM MƏTN

Həyatda yaxşı şeyləri niyə görmürük? - Tanınmış simaların FİKİRLƏRİ

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib - TAM MƏTN, YENİLƏNİB-2

Prezident İlham Əliyev IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılışında iştirak edib - YENİLƏNİB-3

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yerli televiziya kanallarına müsahibə verib - YENİLƏNİB-2